Buków
Historia
Rewelacyjne materiały do pobrania!!!
Kronika dotycząca historii miejscowości Buków a w szczególności Szkoły Podstawowej w Bukowie, zawierająca zapiski z początków XIX w. i sięgająca do końca roku szkolnego 1957/58. Zawiera sporo zdjęć (w lepszej jakości są dostępne tutaj). Część niemieckojęzyczna jest pisana dość drobnym pismem - może ktoś podejmie się odczytania i przetłumaczenia?
Historia miejscowości Buków
Po raz pierwszy wspomniano wieś „Buccow” w aktach archidiecezjalnych z 1260 r., w których biskup Tomasz II odnowił przywilej rozwoju zgodnie z prawem niemieckim. Jednak część obecnej wsi datowana jest na początek XIII w. Jest to kolonia Maszkowicka, która obecnie nie figuruje na mapach (Rittergut Maschowitz – dobra rycerskie Maszkowica. Stara nazwa patronimiczna od staropolskiej nazwy osobowej „Maszko” wg. H. Borek „Opolszczyzna w świetle nazw miejscowości”, 1972 – Maschowitz 1245, Matzkovitz 1300).
Być może korzenie sławnego Żyndarma z Maszkowic, starosty krakowskiego, uczestnika bitwy pod Grunwaldem wywodzą się właśnie stąd.
Nazwa całej wsi Buków wg H. Borka wywodzi się od nazwy topograficznej „buk”, „bukowy” – osada przy lesie bukowym (Buccow 1260, Bukow 1300)
Wieś należała do „państwa” biskupów śląskich Kasztelanii Otmuchowskiej. W drugiej połowie XII w. pierścień wsi podległych Otmuchowowi sięgał od strony wschodniej aż po Stary Las i Domaszkowice. Możliwości rozwojowe Otmuchowa w owym czasie ograniczało Miasto Nysa, które w 1290 r. stało się stolicą księstwa duchownego. Od tego czasu wieś Buków dostała się pod wpływy nyskie.
W 1489 r. nyska gmina miejska zakupiła posiadłość szlachecką Maszkowice, a w roku 1544 posiadłość szlachecką Buków. Wieś ta była jedna z najlepiej zagospodarowanych majętności w okolicy. Świadectwem tych zakupów są kamienne słupy graniczne z wykutymi na nich pojedynczymi liliami, które okalają wieś.
W czasie wojny 30-letniej tereny Księstwa Biskupiego zostały opanowane przez wojska protestanckie, splądrowane i ograbione. Następstwem tego była bieda i głód mieszkańców. W 1631-32 tereny te nawiedza zaraza, która nie omija naszej wsi. Pamiątką tych czasów jest „Krzyż Morowy” znajdujący się przy drodze w kierunku jeziora. Z podań ustnych, przekazywanych z pokolenia na pokolenie, „powietrze morowe” doszło właśnie do tego miejsca. Krzyż ten oddzielał teren zmożony chorobą od „powietrza morowego” tj. terenów zdrowych. Obecny krzyż pochodzi z lat 70-tych XX w., wizerunek Pana Jezusa został przeniesiony przez mieszkańców Bukowa z zalanej przez wody jeziora Nyskiego wsi Brzezina Polska (Klein-Bresien), natomiast drzewiec krzyża wykonał p. Stanisław Chrobak.
Liczba mieszkańców wraz z domami i dobytkiem w poszczególnych latach przedstawia się następująco:
- Rok 1784 – 31 miejsc (parzeli) – Buków (Baucke)
- Rok 1784 - 26 miejsc (parzeli) - Maszkowice (Maschowitz)
- Rok 1845 – 638 mieszkańców, 99 domów
- Rok 1895 – 562 mieszkańców, 98 domów, 129 gospodarstw domowych
Liczba mieszkańców gospodarstw domowych świadczy o gospodarności i zasobności mieszkańców, którzy w czasie wojen napoleońskich ze względu na bliskość kwatery dowództwa francuskiego generała Vandamm’a w Białej Nyskiej (Bielau) narażeni byli na rabunek i na dokwaterowanie wojska w czasie oblężenia Nysy.
Po raz pierwszy wspomniano o szkole w 1776 r. a w 1865 r. został zbudowany piętrowy budynek szkolny. W tym samym roku budynek ten został podpalony przez czeladnika kominiarskiego, który wraz z mieszkańcami uczestniczył w aktywnym gaszeniu pożaru. Dzięki tej akcji budynek uległ tylko nieznacznemu zniszczeniu. Ciekawostką jest, iż podpalacz został zdemaskowany i poniósł karę 20 lat ciężkich robót. Obecnie budynek ten jest własnością gminy (byłe przedszkole) i zaadaptowany został na mieszkanie komunalne.
Pod koniec lat 20-tych XX w. we wsi wybudowany został nowy budynek szkoły, który w 1929 zaliczany był do nowego budownictwa. W roku 1925 uczęszczało do 3-klasowej szkoły 105 dzieci. Nauczycielami byli Pan Alfred Putze i Pan Anton Klant.
W roku 1912 na obrzeżach wsi powstaje stacja kolejowa nyskiej kolejki objazdowej na trasie Nysa – Widnawa (Neisse – Widenau). Kolej ta przetrwała do połowy lat 70 XX w. Jednak ostatnia stacją kolejową był Kałków (Kalkau), Widnawa natomiast pozostała w granicach Czechosłowacji, obecnie w Czechach. Budynki stacji i torów rozebrano w latach 80-tych i 90-tych XX w.
Od niepamiętnych czasów marzeniem mieszkańców wsi był własny kościół i parafia. Wieś wchodziła w skład parafii Kałków. W roku 1898 dochodzi do umowy pomiędzy parafiami Kałków a parafią Koperniki (Köppernig) o wydzieleniu parafii Buków (Baucke) w której skład wchodziłyby wsie: Kwiatków (Blumenthal),
Brzezina Polska (Klein-Breisen) pod warunkiem wybudowania na własny koszt kościoła oraz plebani przez mieszkańców Bukowa. Od tego czasu mieszkańcy zbierają fundusze na budowę własnego kościoła. Plan ten krzyżuje wybuch I Wojny Światowej. Zgromadzone fundusze pieniężne w wyniku inflacji są niewystarczające na rozpoczęcie budowy – tak więc mieszkańcy znów zaczynają od zera. Upór ich jednak zwycięża i w Wielkanoc 1933r. rozpoczynają budowę swojego własnego kościoła. 13 września 1934r. (święto Podwyższenia Krzyża) kościół zostaje poświęcony. Każdego roku., w miejscowości Wunsdorf byli mieszkańcy Bukowa świętują ten dzień jako „Dzień Zaślubin”.
Informacja na temat kościoła w Bukowie opracowana przez Stanisławę Piątkowską. Jest to fragment artykułu dotyczącego obiektów sakralnych w parafii Kałków. Całe opracowanie znajdziecie tutaj.
Kościół w Bukowie
Mieszkańcy Bukowa bardzo pragnęli mieć swój kościół. Pierwsze starania o budowę kościoła rozpoczęto w 1903 r. Środki pieniężne na ten cel parafianie gromadzili w banku. Niestety po I wojnie światowej nastąpiła wielka inflacja i wszystkie pieniądze przepadły. Jednak Bukowianie nie zrezygnowali z budowy świątyni. Rozpoczęto kolejną zbiórkę pieniędzy, za które gromadzono materiały na budowę. Pole pod budowę kościoła ofiarował mieszkaniec Bukowa Franciszek Bulla. Po wielu trudach parafianie przystąpili do budowy kościoła, którą ukończyli w 1933 r., nadając mu tytuł Podwyższenia Krzyża Świętego.
Tak więc na skraju miejscowości stanęła prostokątna bryła kościoła, osadzona na murowanym z kamienia cokole, przykryta dwuspadowym dachem z wieżyczką - dzwonnicą w części zachodniego szczytu. Mur prostej fasady ożywia dwuskrzydłowy, prostokątny otwór drzwiowy, po bokach bliźniacze prostokątne okienka w części dolnej i większe, nieco wyżej, zamknięte półkoliście, a u góry okrągłe. Wnętrze stanowi prostokątna hala, którą przykryto sufitem. Zamknięte prosto prezbiterium wyodrębniono między dwoma prostokątnymi pomieszczeniami, pełniącymi funkcję zakrystii, z potrójnymi wydłużonymi prześwitami w kierunku prezbiterium. W części zachodniej na dwóch smukłych słupach wsparto chór muzyczny z organami, pod którym wyodrębniono pomieszczenie na kaplicę i dwa przedsionki. Na mensie skromne, zdobione okładziną mosiężną, tabernakulum z wysmukłym cyborium. Zaś na ścianie zawieszono duży, aż pod sufit krzyż z wizerunkiem Ukrzyżowanego, a po bokach na cokolikach rzeźby Matki Boskiej i św. Jana. W tle na ścianie namalowano pejzaż z motywem górzystym na horyzoncie i elementami budowli po bokach. Na krawędziach obu zakrystii umieszczono na cokołach figury św. Stanisława Kostki i św. Antoniego, a po bokach proste ołtarzyki z obrazem Jana Ewangelisty i Matki Boskiej.
Po II wojnie światowej przy kościele został założony cmentarz. Od momentu wybudowania do chwili obecnej mieszkańcy Bukowa dbają o swoją świątynię. Jesienią 1963 r. w czynie społecznym wykonano ogrodzenie wokół kościoła i cmentarza, zrobiono nową bramę, wejście z ulicy do kościoła wyłożono betonem. Wokół cmentarza i kościoła zasadzono drzewka. We wrześniu 1965 r. parafianie odnowili bardzo pięknie wnętrze kościoła, natomiast na przełomie 1979/80 r. sufit przyozdobiono nowymi kasetonami. W 1980 r. ściany świątyni pokryto nową polichromią. W kwietniu 1994 r. w kościele założono osiem witraży - dwa z symbolami a sześć figuralnych: św. Jan Chrzciciel, św. Piotr, św. Helena, św. Barbara, św. Stanisław Szczepanowski, św. Franciszek z Asyżu.
W 2000 r. obok kościoła umieszczono nowy krzyż misyjny. Również w 2000 r. wykonano nową posadzkę marmurową w prezbiterium i nawie kościoła, a rok później wstawiono nowe drzwi wejściowe i boczne.
W latach30-tych XXw. obszar pól gminy Buków (w tym majątek ziemski 427ha) wynosił 857 ha. Burmistrzem (Bullmeister) w 1936r. i 1942r. był Pan Józef Kunert. Buków należał go zakresu służbowego Urzędu Stanu Cywilnego i Urzędu Żandarmerii w Kałkowie.
W roku 1937 w Bukowie było dwóch piekarzy, punkt handlowy materiałów opałowych (w miejscu dzisiejszego sklepu GS),
dwa sklepy wielobranżowe (jeden w budynku dzisiejszej remizy OSP),
jeden młyn, dwie kuźnie, trzech krawców, czterech szewców, jeden kołodziej, rzeźnik, stolarz, spółka elektryczna i gospoda. We wsi istniał również punkt pocztowy (budynek nie istnieje).
W roku 1939 w Bukowie mieszkało 505 osób w 129 gospodarstwach domowych.
W styczniu 1945r. obok wsi w kierunku Brzeziny Polskiej prowadził tzw. marsz śmierci więźniów Oświęcimia. W lutym i marcu w wyniku zbliżającego się frontu władze niemieckie wydały rozkaz o ewakuacji mieszkańców powiatu nyskiego. Buków również się wyludnił – ówcześni mieszkańcy wraz z dobytkiem opuszczali miejscowość pociągiem, wozami konnymi i piechotą.
Zebrał i opracował Waldemar Olszowski.
Ciąg dalszy w przygotowaniu.